ع درخواست روشن شدن حقيقت كرده ، اما از راه بيان عملى ، يعنى نشان دادن ، نه بيان علمى به احتجاج و استدلال . نكته دوم اينكه : آيه شريفه دلالت مىكند بر اينكه ابراهيم ع درخواست كرده بود كه خدا كيفيت احيا و زنده كردن را به او نشان دهد ، نه اصل احيا را ، چون درخواست خود را به اين عبارت آورد : « چگونه مرده را زنده مىكنى ؟ » ، و اين سؤال مىتواند دو معنا داشته باشد ، معناى اول اينكه چگونه اجزاى مادى مرده ، حيات مىپذيرد ؟ و اجزاى متلاشى دوباره جمع گشته و به صورت موجودى زنده شكل مىگيرد ؟ و خلاصه اينكه چگونه قدرت خدا بعد از موت و فناى بشر به زنده كردن آنها تعلق مىگيرد ؟ . معناى دوم اينكه : سؤال از كيفيت افاضه حيات بر مردگان باشد ، و اينكه خدا با اجزاى آن مرده چه مىكند كه زنده مىشوند ؟ و حاصل اينكه سؤال از سبب و كيفيت تاثير سبب است ، و اين به عبارتى همان است كه خداى سبحان آن را ملكوت اشياء خوانده و فرموده : « إِنَّما أَمْرُه إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَه كُنْ فَيَكُونُ ، فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِه مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ » ، امر او هر گاه چيزى را بخواهد ايجاد كند تنها به اين است كه به آن بگويد : « باش » و او موجود شود ، پس منزه است خدايى كه ملكوت هر چيزى به دست اوست . « 1 » و منظور ابراهيم ع ، سؤال از كيفيت حيات پذيرى به معناى دوم بوده ، نه به معناى اول ، به چند دليل ، دليل اول ، اينكه گفت : * ( « كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى » ) * بضم « تاء » كه مضارع از مصدر « احياء » است يعنى مردگان را چگونه زنده مىكنى ؟ پس از كيفيت زنده كردن پرسيده ، كه خود يكى از افعال خاص خدا و معرف او است ، خدايى كه سبب حيات هر زنده اى است و به امر او هر زنده اى زنده مىباشد ، و اگر گفته بود : * ( « كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى » ) * به فتح « تاء » يعنى چگونه مردگان زنده مىشوند ، در اين صورت سؤال از كيفيت حياتپذيرى به معناى اول يعنى كيفيت جمع شدن اجزاى يك مرده و برگشتنش به صورت اول و قبول حيات بوده . تكرار مىكنم كه اگر سؤال از كيفيت حيات پذيرى به معناى اول بود ، بايد عبارت آن * ( « كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى » ) * به فتح « تاء » بود نه به ضم آن . دليل دوم اينكه : اگر سؤال آن جناب از كيفيت حيات پذيرى اجزا بود ، ديگر وجهى نداشت كه اين عمل به دست ابراهيم ع انجام شود ، و كافى بود خداى تعالى در پيش روى آن جناب حيوان مرده اى را زنده كند .

--> ( 1 ) سوره يس آيه 83